Περί θυμού ο λόγος

Τι είναι ο θυμός;

«Ο καθένας μας μπορεί να θυμώσει – αυτό είναι εύκολο. Αλλά το να θυμώσει κανείς με το σωστό άτομο, στο σωστό βαθμό και στη σωστή στιγμή, για την σωστή αιτία και με το σωστό τρόπο – αυτό δεν είναι εύκολο»

Αριστοτέλης

• Αιτίες που πυροδοτούν θυμό

Ο θυμός είναι ένα από τα συναισθήματα εκείνα που αν κοιτάξεις προσεχτικά μέσα του θα διακρίνεις:

το αίσθημα της απόρριψης,

της αδικίας,

του φόβου και

των ενοχών.

Συχνά, αυτά εξωτερικεύονται με ένα κύμα θυμωμένης ενέργειας που εκτονώνει ωστόσο τον εσωτερικό πόνο (τουλάχιστον προσωρινά).

• Τρόποι διαχείρισης του θυμού μας

1. Είναι σημαντικό να μάθουμε να ελέγχουμε το θυμό μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι λάθος να θυμώνουμε. Αλλά για να έχει κάποιο αποτέλεσμα, πρέπει να ξέρουν οι άλλοι γιατί θυμώσαμε. Ο θυμός, είναι κάτι που όλοι αισθανόμαστε κατά καιρούς. Δεν ενδείκνυται ούτε η καταπίεση του θυμού αλλά ούτε το βίαιο ξέσπασμα του. Δεν είναι κακό να πείτε ότι είστε θυμωμένοι. Σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο θα το δείξετε.

Την επόμενη φορά που θα νιώσετε θυμωμένοι, απαντήστε στις δυο επόμενες ερωτήσεις πριν κάνετε το οτιδήποτε:

Με ποιον / τι είμαι θυμωμένος / η και Γιατί είμαι θυμωμένος / η.

2. Αποφύγετε τις προσωπικές επιθέσεις. Να θυμάστε πως με τις φωνές και τις κατηγορίες δεν θα βρεθεί λύση.

3. Έκφραση του θυμού (εκφράζω τον θυμό μου με θετικό τρόπο, ξεκαθαρίζοντας τις ανάγκες μου και χωρίς να επικρίνω κανέναν).

-Καταπίεση του θυμού (προσπαθώ να τον μετατρέψω σε δημιουργική συμπεριφορά).

4. Προσπάθεια να ηρεμήσουμε τον θυμό μας (χαλάρωση, βαθιές αναπνοές, yoga, χρήση της νοερή απεικόνιση).

5. Γνωσιακή Αναδόμηση (αλλαγή του τρόπου σκέψης, εκλογίκευση. Επικέντρωση στην διαχείριση του προβλήματος και όχι στην λύση του. Τι κρύβεται πίσω από τον θυμό μου; ποια ανάγκη μου δεν ικανοποιείται;)

6. Μηνύματα σε 1^ο ενικό πρόσωπο (παίρνουμε την ευθύνη των συναισθημάτων μας χωρίς να κατηγορούμε τους άλλους. Τα συναισθήματα μας είναι η προσωπική μας αντίδραση στην συμπεριφορά του άλλου. Τα μηνύματα αυτά δεν περιέχουν σκέψεις και ερμηνείες της συμπεριφοράς του άλλου).

7. Αντανακλαστική ακρόαση (αντανακλώ όσα ακούω με δικό μου τρόπο).

8. Αυθεντική επικοινωνία (Περιγράφω την κατάσταση σαν να ήμουν εξωτερικός παρατηρητής,

περιγράφω αυτά που αισθάνομαι μιλώντας για τον εαυτό μου και χωρίς να κατηγορώ κανέναν, περιγράφω τις ανάγκες μου και όχι τις λύσεις (απαιτήσεις) που έχω από τον άλλο,

διερεύνηση από κοινού της κατάστασης).

Συνοψίζοντας, δεν είμαστε πάντα σε θέση να αλλάζουμε ή να ξεφεύγουμε από τα πράγματα ή τα πρόσωπα που μας κάνουν να θυμώνουμε. Αυτό όμως που μπορούμε να κάνουμε είναι να ελέγξουμε τις αντιδράσεις μας απέναντι σε αυτά που μας προκαλούν θυμό.

Παιδί και θυμός

Η ένταση με την οποία τα παιδιά εκδηλώνουν τον θυμό τους είναι πολύ μεγαλύτερη από την δική μας. Αυτό συμβαίνει γιατί ακόμα, δεν έχουν αναπτύξει τις απαιτούμενες εκείνες δεξιότητες και την συναισθηματική τους νοημοσύνη ώστε να ξέρουν πώς να εκφράσουν και διαχειριστούν τα δύσκολα συναισθήματα τους. Αυτό που μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε το παιδί σας να μάθει να διαχειρίζεται τον θυμό του είναι:

1. Εξηγήστε του πως ο θυμός είναι κι αυτό ένα φυσιολογικό και απαραίτητο συναίσθημα και πως όλοι κάπου κάπου νιώθουμε θυμό. Αυτό που δεν είναι πάντα φυσιολογικό είναι ο τρόπος με τον οποίο τον εκδηλώνουμε - δείχνουμε τον θυμό μας.
2. Διαβάζουμε παιδικά βιβλία και παραμύθια συναισθηματικής αγωγής
3. τους εξηγούμε την σπουδαιότητα που έχει η παύση πριν την αντίδραση. Αποτελεσματικά μέσα αυτοελέγχου του αυθορμητισμού θεωρούνται τα ακόλουθα: τεχνικές χαλάρωσης με αναπνοές, μέτρημα δυνατά μέχρι το 10, το μαξιλάρι του θυμού, το φούσκωμα ενός μπαλονιού, η κραυγή, το τρέξιμο, συζήτηση, απασχόληση με κάτι άλλο.
4. Ενδυναμώστε την λεκτική έκφραση του θυμού του
5. Λειτουργήστε ως πρότυπο
6. Όσο καλύτερα είναι μέσα του το παιδί, τόσο λιγότερο θυμό θα εκδηλώνει και όταν το κάνει, θα τον εκφράζει με λιγότερο αρνητικό τρόπο.

Τα συναισθήματα μας

Ας γίνουμε οι συναισθηματικοί μέντορες των παιδιών μας!

Παιδί και συναισθηματική νοημοσύνη

Οι γονείς που προσφέρουν στα παιδιά τους καθοδήγηση στον κόσμο των συναισθημάτων (συζήτηση) μεγαλώνουν συναισθηματικά υγιέστερα παιδιά. Παιδιά πιο ανθεκτικά και ευπροσάρμοστα. Παιδιά που σαφώς λυπούνται ή φοβούνται όπως όλα τα παιδιά, αλλά είναι πιο ικανά να χαλαρώσουν, να βγαίνουν από την δύσκολη θέση, και να συνεχίζουν τις παραγωγικές τους δραστηριότητες. Με άλλα λόγια παιδιά που διαθέτουν περισσότερη συναισθηματική νοημοσύνη.

Τα χαρακτηριστικά των γονιών που εφαρμόζουν την συναισθηματική αγωγή:

1. Βλέπουν τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών τους ως μια ευκαιρία για επικοινωνία και τρυφερότητα. Αφιερώνουν χρόνο σε ένα λυπημένο, θυμωμένο, φοβισμένο παιδί για να εκφράσει τα συναισθήματα του.
2. Μιλούν καθησυχαστικά στο παιδί και το βοηθούν να κατονομάσει το συναίσθημα που νιώθει ενώ θέτουν όρια ως προς την έκφραση του συναισθήματος.
3. Έχουν επίγνωση και εκτιμούν τα δικά τους συναισθήματα
4. Παίρνουν στα σοβαρά τα συναισθήματα των παιδιών τους χωρίς να τους λένε πώς πρέπει να αισθάνονται ούτε αναλαμβάνουν να λύσουν εκείνοι το πρόβλημα.

·         Με αυτήν την καθοδήγηση, τα παιδιά είναι σε θέση να μάθουν να εμπιστεύονται τον εαυτό τους και τους άλλους και να χειρίζονται αποτελεσματικά τα συναισθήματα τους. Επίσης, μαθαίνουν να λύνουν μόνα τους τα προβλήματα τους και έτσι αποκτούν αυτοεκτίμηση.

Οι στρατηγικές της συναισθηματικής νοημοσύνης

Ο Gottman απαριθμεί κάποιες στρατηγικές που από κλινικές παρατηρήσεις αποδεικνύονται χρήσιμες στην εφαρμογή της συναισθηματικής αγωγής:

1. Αποφύγετε τις υπερβολικές επικρίσεις, τα ταπεινωτικά σχόλια ή τον χλευασμό κατά την επικοινωνία με το παιδί
2. Χρησιμοποιήστε την «κλιμάκωση» και τον έπαινο όταν τα παιδιά σας μαθαίνουν να κάνουν  κάτι σωστά.
3. Σκεφτείτε τις εμπειρίες των παιδιών σας σε σχέση με παρόμοιες εμπειρίες ενηλίκων για να μπορέσετε να καταλάβετε πώς νιώθουν.
4. Μην προσπαθείτε να επιβάλλετε τις δικές σας λύσεις στα προβλήματα του παιδιού – βοηθήστε να βρει  αυτές που ταιριάζουν στον χαρακτήρα του.
5. Ενδυναμώστε το παιδί προσφέροντας του επιλογές και σεβόμενοι τις επιθυμίες του.
6. Συμμεριστείτε τα όνειρα και την φαντασία του παιδιού σας.
7. Να είστε πάντα ειλικρινείς με το παιδί σας και ανοιχτοί στην επικοινωνία μαζί του.
8. Διαβάστε μαζί με το παιδί σας παιδική λογοτεχνία.
9. Κατανοήστε την θεμελιακή βάση της γονικής σας εξουσίας – φροντίστε αυτή να είναι ο συναισθηματικός δεσμός σας με το παιδί και όχι οι απειλές και οι ταπεινώσεις.
10. Πιστέψτε στην θετική φύση της ανάπτυξης του ατόμου – οι εγκέφαλοι των παιδιών είναι από την φύση τους φτιαγμένοι για να αναζητούν ασφάλεια, αγάπη, γνώση και κατανόηση.

Συνοψίζοντας, αυτό που θέλουν να πουν οι παιδοψυχολόγοι είναι πως, πέρα από τις θεωρίες και τις συμβουλές, η σωστή διαπαιδαγώγηση των παιδιών απαιτεί κάτι περισσότερο από την διάνοια, από την σκέψη – απαιτεί συναίσθημα. Έτσι, είναι στο χέρι πρώτα των γονιών να δημιουργήσουν τις βάσεις εκείνες ώστε τα παιδιά τους να έχουν καλή σχέση, πρώτα με τον ίδιο τους τον εαυτό, και έπειτα με τους άλλους.

Συμπέρασμα:

Το να ζούμε καλύτερα με τα συναισθήματα μας, σημαίνει να διαθέτουμε χρόνο για να γνωρίσουμε και να αποδεχτούμε τις ψυχικές μας καταστάσεις – αντί να επιδιώκουμε να τις αποφύγουμε ή να τις ελέγξουμε. Όπως εκφράζει και ο Χαλίλ Γκιμπράν:

«το να υποδεχόμαστε τον χειμώνα της καρδίας μας, μας επιτρέπει να προετοιμαστούμε για την άνοιξη».

Το να ακούμε τα μηνύματα του εσωτερικού μας κόσμου, να φροντίζουμε τον εαυτό μας, να επικοινωνούμε εποικοδομητικά, είναι κάποιοι μόνο από τους δρόμους εκείνους που θα μας οδηγήσουν σε μια ευτυχισμένη ζωή.

Συναισθήματα: Θυμός

Περί θυμού λόγος – το πιο παρεξηγημένο συναίσθημα!

Ο θυμός, είναι ένα φυσιολογικό, υγιές συναίσθημα, μια προσαρμοστική απάντηση σε κάποια απειλή, φόβο ή / και πόνο. Συχνά πρόκειται για δευτερογενές συναίσθημα, καθώς πριν από τον θυμό (ή κάτω από αυτόν) υπάρχει απόρριψη, αδικία, φόβος ή / και ενοχές. Ωστόσο, όταν η εκδήλωση του ξεφεύγει από τον έλεγχο μας, μπορεί να γίνει καταστροφικός, τόσο για μας τους ίδιους, όσο και τους ανθρώπους γύρω μας.

Η αλήθεια είναι πως δεν είμαστε πάντα σε θέση να αλλάξουμε ή να ξεφύγουμε από όσους ή όσα μας θυμώνουν – μπορούμε όμως να ελέγξουμε τις αντιδράσεις μας, τον τρόπο που θα διαχειριστούμε την εσωτερική μας ένταση και τον τρόπο που θα τον εκδηλώσουμε. Αυτό μας δίνει πλεονέκτημα έδρας και είναι ασφαλώς το μοναδικό μας όπλο απέναντι σε αυτό το τόσο δυνατό συναίσθημα που ποικίλλει από ήπιο εκνευρισμό ως την έντονη οργή και την μανία.

Οι τρεις κύριοι τρόποι διαχείρισης του θυμού είναι οι εξής:

1. έκφραση (με θετικό και εποικοδομητικό τρόπο)
2. απώθηση (επικέντρωση σε κάτι θετικό)
3. χαλάρωση (βαθιές αναπνοές και φαντασία)

Επιπλέον, υπάρχουν μια σειρά από τεχνικές που αν ακολουθηθούν μπορούν να μας βοηθήσουν ουσιαστικά στην σωστή διαχείριση του θυμού μας όπως:

-Γνωστική αναδόμηση (αντικατάσταση σκέψεων με ποιο λογικές)

-Χρήση ψυχρής λογικής

-Επικέντρωση όχι στην λύση του προβλήματος που μας προκαλεί θυμό αλλά στον χειρισμό και στην αντιμετώπιση του προβλήματος

-Ψυχραιμία στην επικοινωνία μας

-Αναγνώριση των «θέλω» ή των «αναγκών» που βρίσκονται πίσω από τον θυμό μας

-Χρήση χιούμορ

-Διάλλειμα από το στρεσογόνο περιβάλλον

-Αλλαγή χρόνου/στιγμής που συζητάμε ή επιλύουμε τα προβλήματα μας

Για μένα προσωπικά το ποιο σημαντικό βήμα στην διαχείριση του θυμού είναι η αναγνώριση, η κατανόηση και η έκφραση του με τρόπους που θα κάνουν την καθημερινότητα μας πιο λειτουργική και την επικοινωνία μας με τους άλλους πιο εποικοδομητική. Με άλλα λόγια είναι σημαντικό να βρίσκουμε τι είναι αυτό που μας προκαλεί θυμό, να ρωτάμε τον εαυτό μας «με ποιον είμαι θυμωμένος και γιατί».

Όπως έγραψε και ο Αριστοτέλης:

“Καθένας μας μπορεί να θυμώσει. Αλλά το να θυμώσει κανείς με το σωστό άτομο, στο σωστό βαθμό, στην σωστή στιγμή, για την σωστή αιτία και με τον σωστό τρόπο – αυτό δεν είναι εύκολο”.